Um langa hríð hefur verið deilt um eignar- og hagnýtingarrétt í óbyggðum Íslands. Hafa spunnist af þessu langvinn og kostnaðarsöm dómsmál. Hin síðustu ár hefur ásókn aukist í að nýta þessi svæði, sem í langflestum tilvikum teljast ekki til hefðbundinna eignarlanda.

Í lögum um þjóðlendur og ákvörðun marka eignarlanda, þjóðlendna og afrétta nr. 58/1998, sem Alþingi samþykkti síðastliðið vor, er fyrst og fremst leitast við að eyða þrálátri óvissu hér að lútandi. Þar er skýr niðurstaða um mikilvægan þátt málsins, þann er snýr að eignarrétti. Í stuttu máli má segja að með lögunum falli til ríkisins þau svæði sem enginn getur sannað eignarrétt sinn á og nefnast þau þjóðlendur hér eftir. Lögin skerða hins vegar ekki rétt þeirra sem nýtt hafa hálendið, hvorki einstaklinga, hópa né sveitarfélaga. Í málefnum þjóðlendnanna gegnir ríkið fyrst og fremst hlutverki landeiganda og fer forsætisráðherra á hverjum tíma með eignarumráð þess. Um allar ákvarðanir er þó haft víðtækt samráð við þá aðila sem að málinu koma hverju sinni og starfar sérstök samstarfsnefnd samkvæmt lögunum.

Óbyggðanefnd sker úr um vafa
Samkvæmt lögunum er lögð áhersla á að leysa úr álitaefnum sem uppi eru um eignar- og afnotaréttindi á einstökum svæðum utan eignarlanda. Sérstök óbyggðanefnd hefur verið skipuð af forsætisráðherra og er henni falið þetta hlutverk. Skal nefndin kerfisbundið skera úr um mörk eignarlanda og þjóðlendna, mörk afrétta innan þjóðlendna og annarra réttinda þar. Gert er ráð fyrir að nefndin ljúki störfum fyrir árið 2007. Sá sem ekki vill una úrskurðum nefndarinnar getur höfðað mál fyrir almennum dómstólum innan sex mánaða frá birtingu úrskurðar.