Hagnyting auðlinda

Hagnýting auðlinda

Um langt skeið hefur verið brýnt að móta heildstæða stefnu um hagnýtingu auðlinda í jörðu, svo sem jarðhita, auk nýtingar vatnsafls til raforkuframleiðslu.

Með hinum nýju lögum nr. 57/1998 um rannsóknir og nýtingu auðlinda í jörðu er stuðlað að þjóðhagslega hagkvæmri nýtingu slíkra auðlinda og samtímis reynt að tryggja að við nýtinguna séu sjónarmið um umhverfisvernd höfð að leiðarljósi. Með þessu tvennu er stuðlað að nýtingu auðlinda í almannaþágu.

Meginmarkmið laganna er að setja samræmdar reglur um nýtingu auðlinda í jörðu, þ.e. jarðefna, jarðhita og grunnvatns, hvar sem þær er að finna. Lögin eiga bæði við um nýtingu auðlindanna á eignarlöndum og á þjóðlendum, en hálendið telst að stærstum hluta til þjóðlendna.

Samkvæmt lögunum getur iðnaðarráðherra veitt leyfi til rannsókna og nýtingar auðlinda hvar sem er á landinu. Í því efni hefur landeigandi ekki forgang, en hann fær bætur fyrir tjón og endurgjald fyrir auðlindina samkvæmt samkomulagi eða eignarnámsmati. Þegar um þjóðlendur er að ræða ákveður forsætisráðherra eða semur um endurgjald fyrir nýtingu auðlindanna.

Með lögunum er stjórnsýsla vegna rannsókna og nýtingar auðlinda samræmd. Gert er ráð fyrir að meðferð mála verði í einu samfelldu ferli og þess gætt að öll viðkomandi stjórnvöld komi að málinu.

Nýting í almannaþágu
Í nýsettum lögum er kveðið á um að eignarlandi fylgi eignarréttur að auðlindum í jörðu. Þetta er ekki nýmæli heldur í samræmi við þá réttarframkvæmd sem hér hefur þróast, bæði í löggjöf, dómaframkvæmd og í samningum manna í milli. Stefnumótun sú í auðlindamálum sem fram kemur í lögunum um rannsóknir og nýtingu auðlinda í jörðu lýtur því ekki að eignarrétti auðlindanna sem slíkra, heldur fyrst og fremst að því að stuðla að þjóðhagslega hagkvæmri nýtingu þessara auðlinda.

Raforkuvinnsla
Rétt er að taka fram að lög um rannsóknir og nýtingu auðlinda í jörðu taka ekki til nýtingar jarðhita til raforkuvinnslu. Nauðsynlegt er að kveða sérstaklega á um nýtingu auðlinda til raforkuvinnslu vegna séreðlis slíkrar vinnslu.

Á síðasta löggjafarþingi lagði iðnaðarráðherra fram tillögu til þingsályktunar um framtíðarskipan raforkumála. Samkvæmt tillögunni var gert ráð fyrir að mótuð yrðu skilyrði fyrir veitingu virkjunarleyfa, sem tækju m.a. til öryggis og áreiðanleika raforkukerfisins, landnýtingar og umhverfismála, eðli vatnsorkunnar og jarðvarmans sem og tæknilegrar og fjárhagslegrar getu umsækjenda.

Iðnaðarráðuneytið vinnur nú að mótun nýrra raforkulaga þar sem kveðið verður á um nýtingu jarðhita og vatnsafls til raforkuvinnslu á grundvelli þeirrar stefnumörkunar sem fram kemur í þingsályktunartillögunni.